Trong 2 năm qua, các UAV cáp quang đã xuất hiện trên tuyến đầu ở Ukraine như một loại vũ khí có khả năng chống chịu cao, đại diện cho một nhóm phương tiện mới là UAV có dây mà nhiều quân đội khác, bao gồm có Mỹ, đang học cách triển khai cũng như đối phó.

UAV có dây không chỉ bao gồm UAV cáp quang và các hệ thống UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) cỡ nhỏ, mà còn có những loại lớn hơn, với cáp để cung cấp năng lượng và kéo dài thời gian hoạt động. UAV có dây mang lại nhiều lợi thế cho lực lượng quân sự triển khai chúng, đồng thời cũng khiến chúng rất khó bị vô hiệu hóa.

Thuật ngữ “UAV có dây” có phạm vi rộng và có thể bao trùm một tập hợp đa dạng các hệ thống UAV khác nhau về kích thước và chức năng.

Tuy nhiên, khái niệm thì khá đơn giản: UAV có dây hoạt động bằng cách được “cắm” trực tiếp. Chúng được nối với người điều khiển bằng một sợi cáp, cho phép điều khiển mà không dễ bị gây nhiễu tần số hay tín hiệu.

Đường kết nối trực tiếp này cũng khiến chúng gần như không thể bị các UAV khác phát hiện khi tìm cách bắt tín hiệu, vì UAV có dây không phụ thuộc vào các tín hiệu bên ngoài để liên lạc. Không phải tất cả UAV có dây đều sử dụng cáp như nguồn điện, nhưng những loại có sử dụng nguồn điện qua cáp có thể lơ lửng hàng giờ liền nhờ khai thác nguồn điện trực tiếp.

Việc Nga áp dụng công nghệ này trên quy mô lớn trong năm 2024 đã khiến Ukraine bất ngờ. UAV cáp quang đã bất ngờ được triển khai ở mặt trận Kursk đầu năm ngoái, phá hủy hàng loạt phương tiện và vũ khí của Ukraine. Cuối cùng, các UAV miễn nhiễm với biện pháp gây nhiễu đã góp phần cắt đứt tuyến hậu cần của Kiev ở Kursk, và giúp Moscow giành lại khu vực này.

Nga đã mở rộng sản xuất các UAV này, và đang dần thay thế UAV điều khiển qua sóng vô tuyến, vốn rất dễ tổn thương trước các biện pháp tác chiến điện tử.

Trong khi các UAV cáp quang ở Ukraine thường được điều khiển từ khoảng cách rất xa, UAV có dây không phải lúc nào cũng cần được điều khiển tỉ mỉ. Một số chỉ đơn giản thực hiện nhiệm vụ trinh sát khi lơ lửng cố định trên một khu vực xác định. Khó bị phát hiện và có khả năng giám sát rộng lớn, UAV có dây có thể được sử dụng để tiến hành các đòn tấn công bí mật hoặc đóng vai trò như những “người gác cửa vô hình”.

Đặc tính ít lộ diện của UAV có dây khiến chúng rất khó bị vô hiệu hóa. Do không phụ thuộc vào liên lạc không dây bên ngoài, UAV có dây được “gia cố” trước các hệ thống chống UAV vốn sử dụng tần số ngoài để phát hiện và tấn công các UAV khác.

Điều này đặc biệt đúng với UAV cáp quang, vốn thường là các UAV FPV được trang bị cuộn cáp quang mỏng như sợi tóc. Những sợi cáp này đặt ra một thách thức riêng biệt, dù chúng dễ bị đứt hoặc mắc vào chướng ngại vật, hiện vẫn chưa có chiến thuật hay hệ thống nào được thiết lập vững chắc để tiêu diệt hiệu quả sợi cáp của một UAV có dây đang tấn công.

Vì vậy, UAV cáp quang tạo ra nhiều mối đe dọa cùng lúc. Chúng có thể tiến hành giám sát trên khoảng cách xa mà không bị gián đoạn và thường chỉ bị tiêu diệt bằng các đòn tấn công động năng sau khi đã bị phát hiện, khi đó chúng đã giành được lợi thế rõ rệt và buộc binh sĩ phải phản ứng hoàn toàn trong thế phòng ngự.

Tại Ukraine, nhiều biện pháp đã được sử dụng nhằm cắt đứt các sợi cáp quang mỏng, bao gồm cả việc bố trí chướng ngại vật bằng dây thép gai, nhưng các chiến thuật để giành ưu thế chiến thuật trước UAV có dây hiện vẫn là chủ đề gây tranh luận.

Một nghiên cứu của Lục quân Mỹ về UAV cáp quang cho biết rằng “khả năng đánh chặn thành công hiện nay, tốt nhất cũng chỉ ở mức rất hạn chế”, đồng thời liệt kê một số biện pháp phòng thủ để đối phó UAV cáp quang, bao gồm tránh né và đánh lạc hướng UAV, cũng như sử dụng ngụy trang để ẩn mình.