Hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá vừa được Bộ Y tế gửi tới Bộ Tư pháp thẩm định.

Bộ Y tế phản ánh, Việt Nam hiện có tỷ lệ người sử dụng thuốc lá đứng thứ 9 trên thế giới. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực và đạt được những kết quả ban đầu đáng ghi nhận song Việt Nam vẫn là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN.

Gây nhiều bệnh nan y, “đốt” hơn 2% GDP mỗi năm

Hút thuốc lá gây ra nhiều bệnh mạn tính, nan y, là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được. Bên cạnh các tác hại về sức khoẻ, thuốc lá còn gây ra tổn thất về kinh tế đối với cá nhân, gia đình, xã hội và môi trường.

Báo cáo của Bộ Y tế nêu thông tin từ Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu (Global Burden of Disease Study) mới nhất được WHO trích dẫn cho thấy, hút thuốc lá đã giết chết hơn 100.000 người mỗi năm tại Việt Nam. Trong số đó có 84.500 người là người hút thuốc chủ động và thêm 18.800 người tử vong do phơi nhiễm với khói thuốc thụ động

Cũng theo WHO, trong năm 2024 ước tính chi phí y tế và kinh tế hàng năm do thuốc lá gây ra ở Việt Nam lên tới 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP. Con số này bao gồm cả tổn thất về số lượng và chất lượng lao động do bệnh tật và tử vong sớm.

Ngoài ra, chi phí ô nhiễm môi trường do thuốc lá (phá rừng, rác thải nhựa, ô nhiễm nước biển…) ước tính 99.000 tỷ đồng/năm (tương đương 1,04% GDP).

“Tổng cộng, thuốc lá “đốt” hơn 2% GDP mỗi năm, tạo gánh nặng kép lên y tế và môi trường. Việc sử dụng thuốc lá cũng có tác động tiêu cực đến các hộ nghèo và gia tăng bất bình đẳng xã hội. Nghiên cứu cho thấy các hộ gia đình có người hút thuốc phải chi tiêu một phần đáng kể thu nhập cho thuốc lá, làm giảm khả năng chi tiêu cho các nhu cầu thiết yếu khác như y tế, giáo dục và dinh dưỡng; đẩy nhiều hộ vào tình trạng nghèo đói”, Bộ Y tế cho hay.

Hơn 56% hộ gia đình Việt Nam có ít nhất một người hút thuốc, theo Bộ Y tế.

Đề xuất nhiều chính sách “mạnh tay” với thuốc lá

Từ thực tế đó, Bộ này đề xuất trong luật mới quy định cấm kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp người sử dụng, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác.

Đồng thời cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Theo cơ quan này, hiện nay chưa có hành vi nghiêm cấm trưng bày. “Việc vẫn cho phép trưng bày bao, tút thuốc lá tương ứng với việc cho phép điểm bán quảng cáo mặt hàng thuốc lá, qua đó khuyến khích tiêu thụ và sử dụng thuốc lá”, Bộ Y tế lý giải về đề xuất.

Hơn nữa, dự thảo luật đề xuất cụ thể hóa loại hình cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao theo quy định tại khoản 8 Điều 2 Luật Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, quy định của Chính phủ thành địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà, trong khuôn viên.

Mở rộng địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà (không có phòng dành riêng cho người hút thuốc lá), trừ quán bar, karaoke, vũ trường.

Dự thảo luật cũng quy định tăng diện tích nhãn cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% diện tích của mỗi mặt chính trước và mặt chính sau trên bao, tút, hộp thuốc lá. Bộ Y tế nêu rõ, 13 năm qua, Việt Nam chưa tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe, trong khi xu hướng của các quốc gia trên thế giới ngày càng tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá, trong đó có biện pháp tăng diện tích in cảnh báo.

Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ diện tích in cảnh báo trên bao, hộp thuốc lá thấp nhất. Hiện có 60 quốc gia có diện tích in cảnh báo từ 75% trở lên.

“Giải pháp này sẽ tác động đến nhận thức và hành vi của người dân, giúp giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, phù hợp với nghĩa vụ quốc tế, mà còn mang lại lợi ích cho sức khỏe cộng đồng và kinh tế – xã hội”, Bộ Y tế nêu quan điểm.

Dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI vào tháng 4 tới.