Tại cảng Cát Lái (TP HCM), hàng loạt container thực phẩm bị ách tắc. Theo phản ánh của một doanh nghiệp tại Bình Phước, toàn bộ lô hàng nhập của họ là hạnh nhân, óc chó từ Mỹ về phục vụ thị trường Tết hiện phải lưu kho, lưu bãi trong điều kiện bảo quản không đạt chuẩn, đối mặt nguy cơ hư hỏng.

Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn phải gánh chi phí lớn cho tiền lưu container, phí điện lạnh, bãi cảng và lãi vay ngân hàng.

Doanh nghiệp này cho biết, mỗi container thực phẩm trị giá từ vài tỷ đồng, chủ yếu là vốn vay. Nếu không được thông quan kịp thời, hàng hỏng, hợp đồng bị hủy, tiền bồi thường có thể cao hơn giá trị cả lô hàng.

“Chúng tôi nhập theo hợp đồng đã ký, nay không giao được phải bồi thường cho khách. Mỗi container trị giá khoảng 4 tỷ đồng, tiền phạt hợp đồng có thể gấp đôi giá trị lô hàng”, bà cho biết.

Tương tự, ông Lê Tân Tiến, Giám đốc công ty tiếp vận Venus, làm dịch vụ thông quan trên sân bay Nội Bài (Hà Nội), cho biết tất cả lô hàng nhập khẩu thực phẩm như trái cây, thực phẩm đông lạnh, thủy sản, thịt cá… đều bị ảnh hưởng.

“Hàng hóa để lưu kho vài ngày dễ bị hư hỏng, doanh nghiệp muốn bỏ không được mà nhập về cũng không xong. Thiệt hại vô cùng lớn”, ông nói.

Theo thống kê của Cục Hải quan, trong ngày 30/1, tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành (Lào Cai) có khoảng 300 xe nông sản tươi sống (rau, củ quả) và bánh kẹo chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm để được thông quan. Tương tự, cửa khẩu Hoa Lư (Đồng Nai) có 251 xe, Lao Bảo (Quảng Trị) 50 xe, Dinh Bà (Đồng Tháp) 100 xe, Vĩnh Xương (An Giang) 200 xe, Thường Phước (Đồng Tháp) 200 ghe thuyền, Tịnh Biên 200 xe…

Thực tế, Nghị định 46 hướng dẫn thực hiện Luật An toàn thực phẩm được ban hành và có hiệu lực từ 26/1. Nghị định đặt ra nhiều yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn, đặc biệt với thực phẩm nhập khẩu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hoạt động kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, theo bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), việc thiếu các văn bản hướng dẫn khiến hoạt động nhập khẩu thực phẩm, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất thực phẩm rơi vào tình trạng ách tắc trên phạm vi cả nước.

Cụ thể, Nghị định 46 quy định một số nội dung chuyển tiếp, như cho phép các sản phẩm đã tự công bố tiếp tục lưu thông trong thời hạn 12 tháng, các đơn vị được chỉ định kiểm tra nhà nước tiếp tục hoạt động đến hết 31/3. Song nghị định này lại không có quy định chuyển tiếp về “phương thức kiểm tra nhà nước”. Điều này dẫn tới các đơn vị kiểm tra chuyên ngành vẫn được phép hoạt động, nhưng không biết phải thực hiện theo quy trình cũ hay mới, trong khi phương thức mới lại chưa có hướng dẫn cụ thể.

Bà Thủy dẫn các phản ánh cho biết cơ quan kiểm tra chuyên ngành, hải quan và doanh nghiệp đều lúng túng, không biết phải xử lý theo quy trình nào. Trong khi đó, doanh nghiệp “ngồi trên đống lửa” vì hàng nhập về phục vụ sản xuất, tiêu thụ dịp Tết đang bị ùn ứ tại cảng, phát sinh chi phí lớn và nguy cơ hư hỏng.

Hiện, các đơn vị được giao thực hiện nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đều tạm dừng hoạt động để “chờ hướng dẫn”. Chẳng hạn, cơ quan kiểm định chất lượng hàng hóa như Trung tâm kỹ thuật 3 (Quatest 3) thông báo tạm dừng tiếp nhận hồ sơ đăng ký kiểm tra nhà nước thực phẩm nhập khẩu từ ngày 29/1 cho đến khi có thông báo mới.

Theo một đại diện cơ quan giám sát hải quan (Cục Hải quan), vướng mắc trên dẫn tới các bên như cơ quan kiểm dịch, hay an toàn thực phẩm không tiếp nhận hồ sơ, giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp. Do đó, lực lượng hải quan tại cửa khẩu, cảng biển cũng không có cơ sở để xử lý, cho thông quan các lô hàng này.

Chưa kể, các quy định mới không có thời gian chuyển tiếpnên các doanh nghiệp chưa thể cung cấp đầy đủ hồ sơ cho việc kiểm tra nhà nước. Tại Tây Ninh, bình quân mỗi ngày có gần 28.000 tấn khoai mì tươi và 9.500 tấn khoai mì lát nhập khẩu từ Campuchia vào Việt Nam qua các cửa khẩu trên địa bàn. Nhưng hai hôm nay, nhiều mặt hàng nông sản và nhất là sắn củ, sắn lát chưa được thông quan tại các cửa khẩu: Xa Mát, Kà Tum, Phước Tân, Vạc Sa, Chàng Riệc.

Theo UBND tỉnh Tây Ninh, trước đây quy định nông sản qua cửa khẩu chỉ kiểm tra hồ sơ, lấy mẫu đánh giá sinh vật gây hại và thông quan ngay khi đạt yêu cầu. Theo quy định mới tại Nghị định 46, nhóm hàng rau, củ, quả tươi thuộc nhóm hàng hóa kiểm tra an toàn thực phẩm và thực hiện theo phương pháp kiểm tra thông thường gồm kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm các chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm với thời gian chờ kết quả từ 7-15 ngày tùy chỉ tiêu.

Địa phương cho rằng quy định này không phù hợp với các mặt hàng nông sản là nguyên liệu tươi (khoai mì, lúa, mía, trái cây tươi,…) do sẽ bị hư hỏng trong thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm. Do đó, ngày 31/1, UBND tỉnh Tây Ninh có văn bản gửi Thủ tướng kiến nghị các bộ ngành sớm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về trình tự, thủ tục và phương thức kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo Nghị định số 46.

Doanh nghiệp khẳng định sẵn sàng tuân thủ chủ trương, chính sách mới nhưng việc chưa có hướng dẫn khiến hoạt động sản xuất – kinh doanh bị tê liệt. Họ kiến nghị các bộ ngành, địa phương sớm có hướng dẫn thống nhất, lộ trình chuyển tiếp phù hợp, đặc biệt với mặt hàng thực phẩm có thời hạn bảo quản ngắn nhằm giảm thiệt hại trong giai đoạn cao điểm tiêu thụ dịp Tết.

Một số địa phương như Tây Ninh có hướng dẫn tạm thời để tháo gỡ, cho phép thông quan các mặt hàng nông sản trong lúc chờ hướng dẫn. Tuy nhiên, theo bà Ngọc Thủy, đây chỉ là giải pháp cục bộ, trong khi phạm vi ảnh hưởng của Nghị định 46 là trên toàn quốc.

Bà Đinh Thị Phương Khanh, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh cho hay, đến 14h30 chiều nay, toàn bộ các phương tiện chở nông sản bị ùn ứ tại khu vực cửa khẩu trước đó đã được thông quan.

Trong khi đó, Cục Hải quan đề nghị các Bộ Y tế, Công Thương, Nông nghiệp & Môi trường sớm hướng dẫn các điều khoản chuyển tiếp với trình tự kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm. Việc này nhằm hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp, tránh ách tắc hàng hoá, gây mất an toàn an ninh tại cửa khẩu.

Đại diện Cục Bảo vệ thực vật cho biết, đến chiều 31/1, tình trạng ách tắc hàng hóa tại nhiều cửa khẩu đã cơ bản được giải quyết. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tổng hợp các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Nghị định 46 để báo cáo Bộ Y tế – cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm – trong ngày 1/2, làm cơ sở thống nhất cách thực hiện.

Cục Bảo vệ thực vật cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan nhằm vừa bảo đảm yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, hạn chế thiệt hại cho doanh nghiệp và sớm ổn định thông quan tại các cửa khẩu.

Chiều 30/1, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) họp với đại diện Bộ Nông nghiệp & Môi trường) nhằm trao đổi, làm rõ để có hướng dẫn các tổ chức, cá nhân theo đúng thẩm quyền. Việc này nhằm tránh gây ách tắc, ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu.

Cục An toàn thực phẩm cũng cho biết, sau khi tổng hợp đầy đủ các vướng mắc và đề xuất giải pháp, trường hợp cần thiết, phía Bộ Nông nghiệp & Môi trường có thể đề xuất tổ chức một cuộc họp với các bộ ngành liên quan như Bộ Công Thương, Tài chính, Tư pháp, Văn phòng Chính phủ… để có văn bản hướng dẫn triển khai.

Phương Dung – Hoàng Nam – Lê Nga – Thi Hà