Những ngày qua, dư luận xôn xao về 2 công trình xây dựng trái phép tại quần thể lăng vua Thiệu Trị (phường Thủy Xuân, thành phố Huế), trong đó nổi bật nhất là ngôi nhà rường kiên cố tại lăng Xương Thọ, nơi an nghỉ của Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, ngôi nhà rường được xây dựng tại vị trí thuộc vùng lõi của lăng, vi phạm Luật Di sản văn hóa năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đây là một công trình kiến trúc kiên cố dựng trên nền huỳnh ốc cũ.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa và Thông tin tỉnh Thừa Thiên Huế trước đây, nhận định căn cứ trên pháp luật về di sản cũng như đặc trưng kiến trúc, việc dựng ngôi nhà gỗ kiên cố trên nền huỳnh ốc cũ tại lăng Xương Thọ là hoàn toàn không phù hợp và tùy tiện.

Bản thân huỳnh ốc là một công trình tạm, được dựng lên để cúng tế và sẽ bị tháo dỡ khi xong việc tâm linh.

Theo ông Hoa, đơn vị quản lý di tích lấy cơ sở từ một công trình tạm để dựng ngôi nhà rường kiên cố là một sự sai lạc với yếu tố đặc trưng của di tích.

“Bản thân huỳnh ốc không phải là một cái nhà hay công trình kiến trúc kiên cố. Trong khi nhà gỗ tại lăng bà Từ Dũ nhìn qua giống đình hơn. Xét theo yếu tố kiến trúc, đó là một biến tấu mới”, ông Hoa đánh giá.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, lăng vua Thiệu Trị là thành phần cấu thành quan trọng của quần thể di tích Cố đô Huế – Di sản văn hóa thế giới. Mọi hoạt động tu bổ, tôn tạo, xây dựng mới tại đây, dù ở quy mô nhỏ, đều bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của luật pháp.

Sau khi kiểm tra, Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế kiến nghị cấp có thẩm quyền chỉ đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tháo dỡ ngay công trình xây dựng trái phép, hoàn trả mặt bằng nguyên trạng cho di tích.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa đồng tình với quan điểm công trình cần phải tháo dỡ khi xét về mặt pháp lý.

Tuy nhiên, ông cho rằng nên cân nhắc, có cách xử lý thấu đáo bởi đây là tấm lòng của hậu duệ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ, với mong muốn góp sức bảo tồn, tu bổ, phát huy giá trị di sản triều Nguyễn ở Huế.

Ông Hoa đề xuất xóa bỏ lối đi tự phát dẫn vào lăng Xương Thọ hiện hữu, vốn dĩ không tồn tại trước đây và đang phá vỡ cảnh quan di tích.

Đơn vị quản lý nên mở lại lối đi ngày xưa, kết nối từ cổng phụ phía sau điện thờ trong lăng Thiệu Trị dẫn qua lăng Xương Thọ. Trên con đường này, có thể làm một nền móng để di dời ngôi nhà rường ra khỏi vùng lõi của lăng, tạo thêm điểm dừng chân nghỉ ngơi cho du khách tham quan, qua đó góp phần phát huy giá trị di sản, thay vì tháo dỡ đem vứt bỏ dẫn đến lãng phí, gây tâm lý không tốt.

Trước đó, Dân trí đã phản ánh về ngôi nhà rường xuất hiện tại lăng Xương Thọ, nơi an nghỉ của Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ (vợ vua Thiệu Trị), gây xôn xao dư luận.

Công trình này không có trong hồ sơ báo cáo kinh tế kỹ thuật của dự án tu bổ, tôn tạo lăng Xương Thọ đã được thẩm định, phê duyệt.

Sau khi dư luận phản ánh, Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã đề nghị cơ quan chức năng thành phố Huế kiểm tra, giải quyết theo thẩm quyền đối với công trình nêu trên.