Hợp tác nghiên cứu sẽ được triển khai kéo dài đến tận 10 năm, theo mô hình đa trung tâm, tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương và các bệnh viện trong Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ở Hà Nội và TPHCM.

Hiện toàn cầu có hơn 55 triệu người sống chung với bệnh Alzheimer, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Alzheimer và các bệnh sa sút trí tuệ được coi là “đại dịch” mới trên toàn cầu, dự báo hơn 150 triệu người mắc bệnh năm 2050. 

Việc phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác để điều trị và quản lý bệnh hiện còn nhiều thách thức về nhận thức xã hội, công nghệ, phương pháp chẩn đoán cũng như rào cản về cơ sở y tế đủ năng lực triển khai.

Trước đây, Alzheimer chủ yếu được chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng nên thường chỉ phát hiện ở giai đoạn muộn, hay gần đây có các phương pháp chẩn đoán như xét nghiệm dịch não tủy của người bệnh, tức là phải thực hiện thủ thuật xâm lấn chọc não tủy với nguy cơ biến chứng cao. Việc chẩn đoán sớm và chính xác còn gặp nhiều hạn chế do nhận thức xã hội, công nghệ, phương pháp, số lượng cơ sở y tế đủ năng lực thực hiện và tiếp cận chẩn đoán bệnh trong cộng đồng còn thấp.

Gần đây, xét nghiệm dịch não tủy (CSF) được sử dụng để chẩn đoán sớm; song đây là thủ thuật xâm lấn, kỹ thuật phức tạp, chi phí cao, khó triển khai rộng rãi. Phương pháp chẩn đoán hiện đại như PET-CT cũng còn nhiều hạn chế về khả năng tiếp cận. 

Vì vậy, xét nghiệm tìm dấu ấn sinh học (biomarkers) trong máu do Bệnh viện Tâm Anh và Bệnh viện Lão khoa Trung ương phối hợp triển khai được coi là cuộc cách mạng trong chẩn đoán sớm sa sút trí tuệ, Alzheimer, giúp nhận diện quá trình bệnh sinh ngay từ giai đoạn rất sớm, tương tự lấy máu xét nghiệm cholesterol phòng ngừa bệnh tim mạch.

Đây phương pháp xét nghiệm máu công nghệ hiện đại hàng đầu và mới được thực hiện tại các trung tâm khoa học thần kinh, bệnh viện lớn trên thế giới, giúp phát hiện các dấu ấn sinh học của Alzheimer từ rất sớm và trong suốt quá trình điều trị hoặc bệnh tiến triển, dễ thực hiện, độ chính xác cao, có khả năng áp dụng trong việc chẩn đoán sớm cho cộng đồng để phát hiện sớm, kiểm soát sớm bệnh Alzheimer.

Đây là bước dịch chuyển mang tính chiến lược trong chẩn đoán, theo dõi điều trị và quản lý bệnh Alzheimer tại Việt Nam, từ mô hình “bất lực và bị động” khi không thể phát hiện bệnh sớm và chính xác để theo dõi bệnh tiến triển tăng nặng, sang dễ dàng phát hiện sớm để chủ động phòng ngừa, làm chậm tiến triển bệnh và chăm sóc người bệnh tốt hơn.

Việc xác định tiến trình bệnh thông qua xét nghiệm máu có độ chính xác cao hơn rất nhiều so với chẩn đoán chỉ nhờ triệu chứng lâm sàng, đồng thời dễ dàng thực hiện hơn so với phương pháp xét nghiệm bằng dịch não tuỷ hiện nay, vốn cũng chưa được thực hiện phổ biến tại Việt Nam do yêu cầu cao về phương tiện kỹ thuật cũng như nguy cơ biến chứng cao trong quá trình thực hiện thủ thuật xâm lấn cơ thể. 

GS.TS Phạm Thắng, Cố vấn cao cấp Bệnh viện Lão khoa Trung ương đánh giá: “Với một biomarker trong máu, thực hiện xét nghiệm đơn giản chỉ mấy phút và có thể biết 20 năm nữa mắc bệnh Alzheimer hay không. Tôi tin chắc đây là một cuộc cách mạng trong chẩn đoán sớm, theo dõi và quản lý bệnh Alzheimer”.

Biomarkers là các phân tử sinh học có thể đo lường được trong cơ thể (máu, dịch não tủy, nước tiểu…) phản ánh tình trạng sinh lý hoặc bệnh lý. Ở bệnh Alzheimer, biomarkers giúp phát hiện bệnh trước khi có triệu chứng lâm sàng, dự báo tốc độ tiến triển bệnh, theo dõi đáp ứng điều trị và lựa chọn bệnh nhân phù hợp cho các thử nghiệm lâm sàng. 

Phương pháp xét nghiệm này cho kết quả chính xác, chi phí thấp và có thể triển khai rộng rãi. Đây là điều kiện để triển khai tầm soát Alzheimer trong cộng đồng, đóng góp dữ liệu khoa học phục vụ xây dựng chiến lược quốc gia về tầm soát, dự phòng và quản lý bệnh.

Nghiên cứu được đánh giá có thời gian thực hiện lâu nhất tại Việt Nam khi kéo dài tới 10 năm với quy mô rất lớn khi tuyển bệnh trên tất cả cơ sở của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Bệnh viện Lão khoa Trung ương trên toàn quốc.

Phát biểu tại lễ ký kết, TS.BS Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế, đánh giá cao tinh thần sẵn sàng đồng hành, đầu tư cho khoa học, trách nhiệm xã hội của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Sự hợp tác này được kỳ vọng mở ra thời kỳ mới để y tế Việt Nam làm tốt hơn, chẩn đoán sớm sa sút trí tuệ bằng các phương pháp tiên tiến, hiệu quả. 

Ông Ngô Chí Dũng – Chủ tịch HĐQT Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khẳng định: “Chúng tôi tin rằng sự kết hợp giữa thế mạnh lâm sàng và nghiên cứu chuyên sâu về lão khoa, thần kinh học của Bệnh viện Lão khoa Trung ương với kinh nghiệm hợp tác quốc tế, năng lực công nghệ và đội ngũ chuyên gia giỏi của Tâm Anh sẽ tạo mô hình hợp tác tiên phong trong lĩnh vực Alzheimer và mở rộng sang các bệnh lý thần kinh khác. Từ đó, góp phần nâng cao năng lực chẩn đoán, điều trị và quản lý sa sút trí tuệ người cao tuổi ở Việt Nam”.

Theo nội dung hợp tác, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Bệnh viện Lão khoa Trung ương sẽ phối hợp chặt chẽ trong chẩn đoán, phát hiện sớm, điều trị, chăm sóc và quản lý bệnh; đồng thời triển khai các nghiên cứu lâm sàng và nghiên cứu can thiệp nhằm đánh giá hiệu quả, độ an toàn của các phương pháp điều trị hiện hành và liệu pháp mới, hướng tới xây dựng phác đồ điều trị dựa trên bằng chứng khoa học. 

Các chương trình đào tạo, trao đổi chuyên môn và cập nhật tiến bộ khoa học cũng sẽ được tổ chức nhằm nâng cao năng lực nguồn nhân lực lão khoa và thần kinh học tại Việt Nam.

Hợp tác còn tập trung vào nghiên cứu và ứng dụng công nghệ số trong chăm sóc sa sút trí tuệ, bao gồm ứng dụng di động, hệ thống thiết bị tích hợp internet vạn vật (IoT) hỗ trợ quản lý người bệnh và người chăm sóc tại cộng đồng, cùng hồ sơ sức khỏe điện tử chuyên biệt cho người bệnh sa sút trí tuệ.