Khi cuộc chiến tiêu hao khốc liệt bước sang năm thứ 4, cả Nga và Ukraine đều đang tiến hành các chiến dịch tập kích nhằm bào mòn tiềm lực của đối phương.

Cách tiếp cận của Ukraine dựa vào các UAV tấn công tầm xa có độ chính xác cao nhằm vào các nhà máy lọc dầu, nút giao đường sắt và các cơ sở hạ tầng khác sâu bên trong lãnh thổ Nga. Trong khi đó, Nga đang sử dụng một chiến lược mang tính áp đảo, phóng số lượng lớn UAV, bom lượn và tên lửa để làm quá tải hệ thống phòng không Ukraine. Trung tâm của nỗ lực này là UAV Geran, thường được gọi là Shahed.

Geran là một loại đạn lảng vảng cỡ lớn với tầm bay lên tới 2.000km và tải trọng khoảng 40kg thuốc nổ mạnh. UAV bay chậm, bay thấp này hạ mục tiêu bằng cách lao thẳng vào và kích nổ.

Nga “lột xác” Geran

Các biến thể ban đầu được ước tính có giá khoảng 35.000 USD mỗi chiếc, cho phép Nga triển khai với số lượng lớn, và làm Ukraine phải tiêu hao các tên lửa đánh chặn giá hàng trăm nghìn tới hàng triệu USD để đánh chặn, gây ra thế trận bất lợi về mặt tài chính quân sự cho Kiev.

Tuy nhiên, Ukraine đã liên tục thay đổi các biện pháp đối phó, dẫn tới sự nâng cấp không ngừng Geran của Nga. Theo Forbes, kết quả là Geran giờ đây đã trở thành một vũ khí không còn tiết kiệm chi phí như ban đầu. Trong khi đó, các biện pháp đối phó của Ukraine đã trở nên hiệu quả và rẻ hơn đáng kể, ảnh hưởng tới cán cân của cuộc chiến tiêu hao.

Khi lần đầu được đưa vào sử dụng cuối năm 2022, Geran tỏ ra rất hiệu quả, vì phòng không Ukraine được tối ưu hóa để đối phó với số lượng nhỏ tên lửa hành trình và máy bay hơn là các đợt tấn công ồ ạt bằng đạn tuần kích bay chậm, bay thấp. Vào thời điểm đó, lực lượng Nga thường xuyên phóng Geran theo các đợt phối hợp, với tỷ lệ đáng kể bay tới được mục tiêu.

Hiệu quả này giảm trong năm 2023 khi Ukraine bắt đầu đối phó bằng các hệ thống tác chiến điện tử. Lực lượng Ukraine ngày càng dựa vào các hệ thống gây nhiễu và giả mạo GPS đặt quanh các thành phố trọng điểm và cơ sở hạ tầng thiết yếu. Những hệ thống này làm gián đoạn định vị vệ tinh của Geran, khiến UAV lệch khỏi quỹ đạo.

Trong suốt năm 2024, giới chức Ukraine tuyên bố tỷ lệ đánh chặn Geran lên tới 90% ở nhiều khu vực. Dù vậy, cách tiếp cận này rất tốn kém cho Ukraine. Các hệ thống tác chiến điện tử và phòng không mặt đất đắt đỏ khi triển khai và trở thành mục tiêu ưu tiên mà Nga tấn công. 

Sau đó, Nga đưa ra một loạt nâng cấp cho Geran. Một trong những thay đổi quan trọng nhất là tích hợp mô-đun định vị vệ tinh Kometa-M, một bộ thu GPS được gia cố để chống gây nhiễu và giả mạo tín hiệu. Những nâng cấp này làm tăng đáng kể chi phí của nền tảng.

Song song với đó, Nga sửa đổi một số biến thể Geran để cho phép vận hành từ xa. Trong các trường hợp này, nếu UAV mất tín hiệu định vị, một người vận hành có thể tiếp quản và dẫn hướng bằng hình ảnh tới mục tiêu. Điều khiển được truyền qua mạng vô tuyến dạng lưới hoặc liên lạc vệ tinh. Những sửa đổi này đòi hỏi các thành phần bổ sung như camera, bộ thu phát và hệ thống điều khiển bay tiên tiến hơn, làm tăng thêm chi phí của UAV.

Với những nâng cấp này, Geran trở nên có khả năng xuyên thủng phòng thủ tác chiến điện tử của Ukraine tốt hơn. Do đó, Ukraine mở rộng mạng lưới phòng thủ động năng, bổ sung thêm các hệ thống tên lửa phòng không mặt đất và máy bay có người lái sử dụng pháo. Các biện pháp này hiệu quả nhưng tốn kém, vì tên lửa phòng không và phi vụ tiêm kích có chi phí cao hơn UAV bị đánh chặn. 

Nga bắt đầu phóng Geran với số lượng lớn hơn để tiếp tục làm quá tải phòng không Ukraine, triển khai hơn 5.000 UAV này trong tháng 12/2025. Nga cũng tiếp tục nâng cấp Geran, bổ sung các tính năng mới nhằm tăng xác suất trúng mục tiêu.

Lực lượng Nga bắt đầu tích hợp các UAV mồi giá rẻ gọi là Gerbera cùng với Geran để áp đảo về số lượng trước phòng thủ động năng của Ukraine. Nga cũng được cho là đã bổ sung camera và hệ thống thị giác máy tính, cho phép một số UAV thực hiện cơ động né tránh hoặc nhận diện và nhắm vào hệ thống phòng không. Trong một số trường hợp hạn chế, Geran thậm chí được quan sát thấy mang tên lửa không đối đất để tấn công trực tiếp các hệ thống phòng không đó.

UAV đánh chặn của Ukraine

Trong thời gian qua, Ukraine đã phát triển các UAV đánh chặn UAV với giá rẻ và đây được xem là yếu tố khiến Kiev đảo ngược ưu thế trước Nga. Chúng được phóng và sử dụng dẫn đường hỗ trợ bằng máy tính để khóa mục tiêu vào Geran đang bay tới. Chúng sau đó va chạm với mục tiêu và phát nổ, phá hủy cả hai UAV.

Nhiều công ty đang phát triển UAV đánh chặn với các gói cảm biến khác nhau. Brave1, nền tảng đổi mới quốc phòng của chính phủ Ukraine, gần đây công bố chi phí các mẫu UAV đánh chặn Wild Hornets khác nhau, dao động từ khoảng 1.400 USD cho biến thể trang bị camera analog đến khoảng 2.400 USD cho phiên bản gắn camera nhiệt kỹ thuật số. Ngay cả ở mức cao nhất, các UAV đánh chặn này vẫn rẻ hơn đáng kể so với Geran, đặc biệt là các biến thể đã nâng cấp.

Những UAV đánh chặn này đã tạo ra thách thức lớn cho Geran. Nga đã thử một số biện pháp đối phó, bao gồm gắn camera nhìn về phía sau cho một số chiếc Geran để người vận hành hoặc hệ thống tự động phát hiện UAV đánh chặn đang tiếp cận. Các nỗ lực này nhìn chung chưa hiệu quả.

Mục đích chính của Geran là bão hòa mạng lưới phòng không Ukraine, tạo ra các khoảng trống để các hệ thống tấn công tiên tiến hơn của Nga tiếp cận mục tiêu giá trị cao. Mục tiêu thứ hai mang tính kinh tế là buộc Ukraine phải tiêu tốn nguồn lực đắt đỏ và phơi bày các hệ thống phòng không giá trị cao để hạ những UAV rẻ tiền.

Theo Forbes, các UAV đánh chặn của Ukraine đã ngăn chặn Nga phát huy ưu thế của chiến thuật nói trên, khiến Kiev có thể tốn kém ít chi phí hơn trong cuộc chiến tiêu hao với đối thủ áp đảo về tiềm lực quân sự.