F/A-XX của Hải quân Mỹ bất ngờ được giải cứu

Dự luật không chỉ đảo ngược kế hoạch đóng băng mà còn phân bổ gần 900 triệu USD cho chương trình, đồng thời thúc đẩy việc lựa chọn nhà thầu chính thức.

Quyết định được đưa ra sau khi Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện và Thượng viện đàm phán một dự thảo luật chi tiêu quốc phòng, bao gồm khoản đầu tư đáng kể cho F/A-XX. Một báo cáo kèm theo dự luật cũng nhấn mạnh mục tiêu buộc phải chọn ra người chiến thắng trong cuộc cạnh tranh F/A-XX đang bị đình trệ.

Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện đã công bố văn bản dự thảo Đạo luật Phân bổ Ngân sách Quốc phòng cho năm tài chính 2026, đang được hợp nhất với các dự luật chi tiêu cho nhiều cơ quan chính phủ khác.

Kèm theo đó là một báo cáo Tuyên bố Giải thích Chung, cung cấp thông tin bổ sung và hướng dẫn của Quốc hội. Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện cũng đã đưa ra thông tin tóm tắt về dự luật được đề xuất, chỉ bao gồm một ghi chú ngắn gọn về việc “tăng cường đầu tư” vào F/A-XX.

Tháng trước, Ủy ban Quân vụ Hạ viện từng thông báo rằng “kinh phí đầy đủ cho các chương trình máy bay thế hệ thứ 6 F-47 của Không quân và F/A-XX của Hải quân” đã được đưa vào dự luật chính sách quốc phòng riêng biệt, hay Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA), cho năm tài chính 2026.

Tuy nhiên, sau đó, người ta phát hiện ra rằng dự luật, được ký thành luật vào ngày 18/12/2025, chỉ duyệt chi “toàn bộ” 74 triệu USD mà Lầu Năm Góc đã yêu cầu trước đó.

Lý do Lầu Năm Góc muốn tạm dừng và vai trò của F/A-XX

Lầu Năm Góc đã tiết lộ ý định hoãn vô thời hạn chương trình F/A-XX, tên chính thức là chương trình Máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo, khi công bố ngân sách đề xuất cho năm tài chính 2026 vào tháng 6 năm ngoái.

Các quan chức quân đội Mỹ cho biết những lo ngại về sự cạnh tranh nguồn lực với chương trình máy bay chiến đấu thế hệ thứ 6 F-47 của Không quân là yếu tố then chốt dẫn đến quyết định đó.

Boeing là nhà thầu chính của F-47 và đang cạnh tranh trực tiếp với Northrop Grumman cho dự án F/A-XX sau khi có thông tin cho rằng Lockheed Martin đã bị loại khỏi cuộc đua.

F/A-XX được dự định là tiêm kích tàng hình thế hệ mới, thay thế cho các máy bay F/A-18E/F Super Hornet và E/A-18 Growler đang phục vụ trong Hải quân Mỹ, với tầm bay xa hơn và nhiều cải tiến khác.

Bên cạnh khả năng tấn công mạnh mẽ, các quan chức Hải quân trước đây đã đề cập đến khả năng được cải thiện của máy bay phản lực thế hệ thứ 6 trong việc thực hiện các nhiệm vụ tình báo, giám sát và trinh sát (ISR) và đóng góp vào việc quản lý không gian tác chiến.

Việc đóng vai trò như một “trung phong” điều khiển các máy bay không người lái, bao gồm cả Máy bay Chiến đấu tự hành (CCA) trên tàu sân bay trong tương lai, cũng được kỳ vọng sẽ là một thành tố quan trọng đối với F/A-XX.

Đẩy nhanh tiến độ

Báo cáo Giải thích Chung mới được nêu rõ: “Thỏa thuận này cung cấp thêm 897.260.000 USD so với yêu cầu ngân sách của Tổng thống cho năm tài chính 2026 để tiếp tục phát triển F/A-XX và chỉ đạo Bộ trưởng Quốc phòng phân bổ số tiền này và bất kỳ khoản tiền nào trước đó cho mục đích trao hợp đồng giới hạn cho một nhà thầu duy nhất theo chiến lược mua sắm để đạt được Khả năng Vận hành Ban đầu (IOC) được đẩy nhanh”.

Báo cáo cũng nhấn mạnh sự hỗ trợ của Quốc hội đối với nỗ lực của Hải quân trong việc phát triển F/A-XX và hiểu được khả năng độc đáo của chương trình trong việc mang lại ưu thế trên không cho hạm đội, bao gồm tầm hoạt động, tốc độ, khả năng tàng hình và khả năng sống sót được nâng cao.

Trước đó, Ủy ban Phân bổ Ngân sách Thượng viện đã đề xuất bổ sung 1,4 tỷ USD vào ngân sách quốc phòng năm tài chính 2026 cho F/A-XX, phù hợp với lời kêu gọi bổ sung kinh phí mà Hải quân đã đưa vào Danh sách Ưu tiên Chưa được Cấp vốn (UPL) hàng năm gửi đến Quốc hội năm ngoái.

Để đảm bảo tiến độ, Bộ trưởng Hải quân Mỹ được chỉ thị, chậm nhất là 45 ngày sau khi Đạo luật này được ban hành, phải đệ trình một báo cáo lên các ủy ban quốc phòng của Quốc hội, trong đó nêu chi tiết:

Thứ nhất, chiến lược mua sắm hiện tại và lịch trình cập nhật để trao hợp đồng EMD;

Thứ hai, lộ trình phát triển và triển khai sửa đổi cho chương trình F/A-XX để đáp ứng IOC;

Thứ ba, bất kỳ rào cản nào về chương trình, ngân sách hoặc chính sách đã làm chậm việc thực hiện các khoản kinh phí của năm trước;

Cuối cùng, kế hoạch chi tiêu cho các khoản kinh phí bổ sung trong năm hoạt động đã được phân bổ cho Bộ Quốc phòng cho chương trình này.

Ngoài ra, văn bản dự thảo luật bao gồm một điều khoản rõ ràng buộc Bộ trưởng Quốc phòng phải cam kết kinh phí “với mục đích thực hiện hợp đồng phát triển kỹ thuật và sản xuất cho máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo theo cách đạt được Khả năng Vận hành Ban đầu nhanh chóng”. Nó cũng ngăn chặn việc sử dụng bất kỳ khoản kinh phí nào được phân bổ cho F/A-XX để “tạm dừng, hủy bỏ hoặc chấm dứt” chương trình.

Sự lo ngại của các nhà lập pháp và sự ủng hộ từ Hải quân

Các nhà lập pháp thuộc Hạ viện và Thượng viện đã bày tỏ sự không hài lòng về quyết định của Lầu Năm Góc liên quan đến máy bay F-A-XX vào năm ngoái.

“Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện vô cùng lo ngại về việc Hải quân giảm đầu tư vào máy bay chiến đấu tấn công, đặc biệt là vào thời điểm các phi đội tàu sân bay đang duy trì cường độ hoạt động cao trên khắp các chiến trường toàn cầu”, các nhà lập pháp viết trong một báo cáo khác vào tháng 6 năm ngoái.

Họ nhấn mạnh sự thiếu hụt này diễn ra khi Trung Quốc đang nhanh chóng vượt trội hơn Mỹ về sản xuất máy bay chiến đấu tiên tiến và đe dọa vượt qua ưu thế trên không của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Mặc dù Lầu Năm Góc muốn tạm dừng chương trình F/A-XX, Hải quân vẫn công khai lập luận ủng hộ việc tiếp tục chương trình theo kế hoạch.

Đô đốc Daryl Caudle, Tham mưu trưởng Hải quân, sĩ quan cấp cao nhất của Hải quân, đã nhấn mạnh sự cần thiết phải chiến đấu và cố gắng xây dựng một lập luận thuyết phục để đưa ra quyết định nhanh chóng. Ông cũng đề cập đến việc cần thực hiện chương trình một cách tiết kiệm chi phí, không làm ảnh hưởng đến các nỗ lực khác và mang lại kết quả trong khung thời gian liên quan.

Michael Duffey, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng phụ trách Mua sắm và Duy trì, cũng bày tỏ cam kết cung cấp khả năng này và đảm bảo cơ sở công nghiệp có khả năng hỗ trợ nó.

Các giám đốc điều hành từ cả Boeing và Northrop Grumman đều công khai tuyên bố họ sẵn sàng tiến hành dự án F/A-XX nếu được chọn. Boeing đã phản bác rõ ràng hơn ý kiến cho rằng cơ sở công nghiệp của Mỹ không thể đồng thời hỗ trợ cả dự án F/A-XX và F-47.

Phó Đô đốc Hải quân Daniel Cheever, chỉ huy Lực lượng Không quân Hải quân, cũng bày tỏ sự “rất mong chờ” F/A-XX hồi tháng 8/2025.

Những thách thức và triển vọng

Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây đã đưa ra những quyết định quan trọng liên quan đến các chương trình lớn của Hải quân. Một số trong đó gây tranh cãi, trong khi chương trình FA-XX, được coi là thiết yếu để giành chiến thắng trong cuộc chiến ở Thái Bình Dương và tận dụng tối đa lực lượng tàu sân bay rất tốn kém của Mỹ, vẫn đang bị đình trệ.

Những quyết định này bao gồm việc hủy bỏ dự án tàu khu trục lớp Constellation để thay thế bằng một thiết kế có cấu hình vũ khí tương tự như các tàu chiến ven biển (LCS) hiện có và bắt đầu một khoản đầu tư khổng lồ vào việc đóng các chiến hạm mới cỡ lớn và sẽ có tác động riêng đến các ưu tiên ngân sách của Hải quân Mỹ trong tương lai và có thể ảnh hưởng đến các nỗ lực khác.

Hạ viện và Thượng viện vẫn phải thông qua các dự luật chi tiêu hợp nhất, và luôn có khả năng xảy ra những thay đổi vào phút chót. Sau đó, Tổng thống Donald Trump cũng sẽ phải ký ban hành phiên bản cuối cùng của dự luật thành luật.

Tuy nhiên, mặc dù chưa làm được điều đó với Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) vào tháng 12/2025, Quốc hội đang rất có khả năng cứu vãn dự án F/A-XX khỏi bị cắt giảm ngân sách và buộc các quan chức phải lựa chọn một thiết kế tối ưu để trở thành máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo dành cho tàu sân bay của Hải quân.