Trong một cuộc trả lời phỏng vấn, Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi cho biết Nga và Ukraine sử dụng xấp xỉ cùng một số lượng UAV trên tiền tuyến, nhưng Kiev mới chỉ đang tìm cách “đuổi kịp” Moscow về UAV điều khiển bằng cáp quang, vốn gần như miễn nhiễm với tác chiến điện tử.

Việc Nga áp dụng công nghệ này trên quy mô lớn trong năm 2024 đã khiến Ukraine bất ngờ. Để thu hẹp khoảng cách, nhà nước đã bắt đầu hỗ trợ các nhà phát triển trong nước.

Sản lượng đã tăng mạnh trong năm qua. Các mẫu mới đã được đưa vào biên chế và tầm hoạt động được mở rộng. Dù vậy, binh sĩ Ukraine vẫn tiếp tục báo cáo tình trạng thiếu hụt và vấn đề chất lượng của UAV cáp quang.

Giá trị chiến trường của các UAV như vậy chỉ ngày càng tăng. Trong một cuộc chiến bão hòa tác chiến điện tử, khả năng tiếp cận mục tiêu gần như chắc chắn mà không mất kết nối được xem là “quý như vàng”.

Thiếu hụt và vấn đề chất lượng

Serhii Melnyk, Trưởng bộ phận hỗ trợ thông tin–phân tích tại Trung tâm số 69, cho hay UAV cáp quang không quá 15% tổng số UAV trên toàn bộ tiền tuyến.

Tỷ lệ này không đồng đều trên tiền tuyến. Tỷ trọng UAV cáp quang biến động mạnh tùy theo cường độ và tính chất giao tranh, cũng như mức độ bảo đảm của từng đơn vị.

Lực lượng Nga đã đạt tiến bộ đáng kể trong phân khúc này. “Cảm giác như người Nga đã giảm UAV công nghệ vô tuyến khoảng 60% và gần như chuyển hẳn sang cáp quang”, một phi công kíp FPV cáp quang, biệt danh Maloi, tiết lộ.

Một ví dụ thường được nhắc tới là UAV cáp quang của Nga Knyaz Vandal. Được trang bị camera ngày và đêm, nó có thể hoạt động ở tầm tấn công tới 40km và thường được dùng làm UAV “nằm chờ” cho các cuộc phục kích. Nhà sản xuất tuyên bố Nga có thể sản xuất tới 50.000 chiếc mỗi tháng.

Trong khi đó, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Denys Shmyhal cho biết 352.000 UAV FPV cáp quang đã được bàn giao cho quân đội kể từ tháng 7/2025.

Ihor “Enei” (Aeneas) Raikov, Trưởng bộ phận hệ thống không người lái của Lữ đoàn số 13 thuộc Vệ binh Quốc gia Khartiia, cho hay hiện nay nhà nước đáp ứng tối đa khoảng 1/3 nhu cầu UAV cáp quang của đơn vị thông qua cấp trực tiếp. Phần còn lại thông qua các sáng kiến cung cấp vũ khí khác.

Bất chấp nguồn cung tăng và tầm hoạt động dài hơn so với đầu năm 2025, UAV vẫn ghi nhận sự thiếu đồng đều về số lượng và chất lượng của UAV cáp quang trên tiền tuyến. 

Một số quân nhân nói với Ukrainska Pravda rằng vẫn còn thiếu UAV cáp quang có thể hoạt động tin cậy ở các cự ly nay đã trở thành tiêu chuẩn 15-20km.

Số lượng chỉ là một phần vấn đề. Chất lượng cũng là điểm nghẽn lớn. Binh sĩ báo cáo trục trặc ở cuộn cáp, hình dạng cồng kềnh, và linh kiện không phù hợp chiến đấu.

Vì sao phát sinh vấn đề chất lượng?

Về mặt kỹ thuật, UAV FPV cáp quang không khác nhiều so với loại điều khiển vô tuyến.

“Sản xuất UAV cáp quang, theo một nghĩa nào đó, đơn giản hơn so với loại vô tuyến. Chúng không có mô-đun liên lạc vô tuyến, ăng-ten và VTX”, Volodymyr Zinovskyi, CEO của TAF Industries, nói.

Thay cho mô-đun vô tuyến, UAV được lắp cuộn cáp quang và bộ chuyển đổi liên lạc, kết nối trực tiếp với trạm điều khiển của người vận hành.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chi tiết. Theo một nhà sản xuất cuộn cáp, thách thức chính nằm ở sợi cáp. Khác với cáp công nghiệp có vỏ silicone (như cáp internet), UAV dùng “sợi trần”. Vì vậy, công đoạn khó nhất là quấn cuộn vì nếu làm gập, quấn không đều, quá chặt hoặc lỏng, hiệu quả của UAV sẽ sụt giảm.

Theo nguồn tin, đa số máy quấn cáp ở Ukraine là tự chế. Mỗi nhà sản xuất tự tạo chuẩn riêng, và chuẩn này liên tục thay đổi khi xuất hiện mẫu UAV mới, buộc phải hiệu chỉnh thiết bị thường xuyên.

Một yếu tố khác ảnh hưởng đến tốc độ và chất lượng sản xuất, là vấn đề mất điện và sưởi ấm. Thiết bị và một số vật liệu sản xuất UAV cáp quang nhạy cảm với gián đoạn này. Chỉ một lần mất điện ngắn, nếu doanh nghiệp chưa triển khai hệ thống dự phòng đúng cách, cũng có thể khiến cả lô bị loại bỏ.

Ngoài việc làm chủ sản xuất cuộn cáp, các công ty Ukraine còn phải điều chỉnh UAV để thích nghi với thay đổi trọng lượng và trọng tâm do lắp cuộn cáp nặng hơn 1kg.

Theo Heneral Chereshnia, UAV cáp quang phức tạp hơn đáng kể so với FPV tiêu chuẩn. Việc tích hợp cuộn cáp đòi hỏi cân bằng chính xác giữa trọng lượng, lực đẩy, tiêu thụ điện và hành vi của UAV khi tấn công.

Những giải pháp này cần nguồn lực tài chính và công nghệ mà không phải nhà sản xuất nào cũng có. Kết quả là thị trường ban đầu chia tách giữa các công ty sản xuất UAV và các công ty sản xuất cuộn, cũng như một số ít làm cả hai. Sự chia tách này dẫn tới hỗn loạn chuỗi cung ứng.

Theo thời gian, các nhà sản xuất đã tinh gọn quy trình, cho phép bàn giao hệ thống UAV tích hợp hoàn chỉnh cho quân đội. 

Ukraine cũng đang gặp vấn đề thiếu chuẩn hóa trạm điều khiển UAV cáp quang, khiến các đơn vị phải dùng nhiều hệ thống khác nhau, làm phức tạp vận hành và hậu cần. Dù đã có hơn 30 nhà sản xuất, hiệu quả phát triển UAV cáp quang vẫn phụ thuộc thực tế chiến trường và không phải giải pháp tốt trên lý thuyết nào cũng hoạt động hiệu quả trong thực tế.