Bộ Tư pháp đang thẩm định dự thảo Thông tư quy định về việc xử lý Chấp hành viên, Thẩm tra viên, Thư ký thi hành án dân sự có hành vi vi phạm pháp luật trong khi thực hiện nhiệm vụ nhưng chưa đến mức phải xử lý kỷ luật.

Theo Bộ Tư pháp, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn có tình trạng một bộ phận Chấp hành viên, Thẩm tra viên, Thư ký thi hành án có những hành vi vi phạm quy định pháp luật, quy trình nghiệp vụ, ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả công tác và uy tín của cơ quan. Căn cứ tính chất, mức độ, hậu quả của vi phạm, cấp có thẩm quyền đã xử lý bằng các hình thức kỷ luật để răn đe, phòng ngừa.

Tuy nhiên, qua đánh giá thực tế cho thấy, sau khi được kiểm điểm, làm rõ hành vi vi phạm, xác định chưa đến mức kỷ luật thì việc xử lý tiếp theo chưa có quy định cụ thể.

“Chưa có quy trình, hình thức rõ ràng, ở mức độ nào thì nhắc nhở, mức độ nào sẽ kiểm điểm… dẫn tới thiếu công bằng, khách quan, thiếu răn đe, có tiêu cực khi xem xét xử lý người có hành vi vi phạm hoặc tâm lý lo sợ của người vi phạm khi chưa biết rõ hình thức xử lý có thể được áp dụng dẫn tới không tự nguyện, chủ động báo báo, khắc phục hậu quả”, cơ quan soạn thảo phân tích.

Quy định hiện hành cũng chưa thể chế hóa đầy đủ các biện pháp phòng ngừa rủi ro, loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm được xác định tại Quy định số 183-QĐ/2024 của Bộ Chính trị về bảo vệ cơ quan, tổ chức, người thi hành công vụ trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án.

Từ đó, dự thảo thông tư do Cục Quản lý Thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp) xây dựng, đề xuất 3 trường hợp chưa xem xét xử lý trách nhiệm:

Thứ nhất, công chức đang trong thời gian điều trị bệnh hiểm nghèo hoặc đang mất khả năng nhận thức; bị ốm nặng đang điều trị nội trú tại bệnh viện có xác nhận của cơ quan y tế có thẩm quyền.

Thứ hai, công chức là nữ giới đang trong thời gian mang thai, nghỉ thai sản, đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi hoặc công chức là nam giới (trong trường hợp vợ chết hoặc vợ không thể nuôi con vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định của Bộ luật Dân sự và pháp luật về tình trạng khẩn cấp) đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, trừ trường hợp người có hành vi vi phạm có văn bản đề nghị xem xét xử lý kỷ luật.

Thứ ba, công chức đang bị khởi tố, tạm giữ, tạm giam chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử về hành vi vi phạm pháp luật; trừ trường hợp theo quyết định của cấp có thẩm quyền.

Các trường hợp loại trừ xử lý trách nhiệm, miễn hoặc giảm nhẹ, tăng nặng mức xử lý trách nhiệm cũng được nêu trong dự thảo.

Khi có căn cứ cho rằng nghị quyết, quyết định, kết luận, mệnh lệnh của tập thể, người có thẩm quyền trái quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước hoặc không đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền quy định, thì người thi hành công vụ trong hoạt động thi hành án có quyền từ chối thực hiện, được kiến nghị bảo lưu ý kiến bằng văn bản và đề xuất báo cáo xin ý kiến cấp trên.

Trường hợp tập thể, người có thẩm quyền vẫn yêu cầu thực hiện, người thi hành công vụ phải chấp hành, nhưng không phải chịu trách nhiệm về hậu quả của việc thi hành. Trong trường hợp này, tập thể, người có thẩm quyền ra các quyết định, mệnh lệnh trái quy định phải chịu trách nhiệm và bị xem xét, xử lý trách nhiệm theo quy định.

Trường hợp vi phạm có một hoặc một số tình tiết sau sẽ được miễn xử lý trách nhiệm: Được cơ quan có thẩm quyền xác nhận tình trạng mất năng lực hành vi dân sự khi có hành vi vi phạm; phải chấp hành quyết định của cấp trên theo quy định; được cấp có thẩm quyền xác nhận vi phạm trong tình thế cấp thiết, do sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định; có hành vi vi phạm đến mức bị xử lý trách nhiệm nhưng đã qua đời; được xem xét loại trừ trách nhiệm trong trường hợp phòng vệ chính đáng…

Tùy theo tính chất, mức độ của hành vi, dự thảo đề xuất cấp có thẩm quyền áp dụng hình thức xử lý trách nhiệm “nhắc nhở”, “phê bình”, “kiểm điểm trước cơ quan, đơn vị” hoặc “tạm dừng thực hiện nhiệm vụ được giao”

Trong đó, thời gian tạm dừng thực hiện nhiệm vụ không quá 30 ngày, kể từ ngày lãnh đạo cơ quan, đơn vị có kết luận bằng văn bản, trừ trường hợp cần gia hạn để phục vụ công tác điều tra, kiểm tra.